توسعه گردشگری قم | چالش‌ها، فرصت‌ها و برنامه‌های آینده

میلیون‌ها زائر، فرصت طلایی برای توسعه گردشگری قم

استان قم به‌عنوان دومین قطب بزرگ زیارت در ایران بعد از مشهد مقدس، سالانه میزبان میلیون‌ها زائر ایرانی و خارجی است. جایگاه این شهر در نقشه زیارتی کشور کاملاً تثبیت شده؛ اما کارشناسان معتقدند ظرفیت قم برای تبدیل‌شدن به یک مقصد کامل گردشگری مذهبی، فرهنگی و حتی سلامت، هنوز فراتر از وضع موجود است و می‌توان با نگاه توسعه‌محور، بهره‌برداری اقتصادی و اجتماعی از این فرصت را چند برابر کرد.

در اسناد توسعه‌ای استان، «زیارت و گردشگری» به‌عنوان محور اصلی رشد و اشتغال دیده شده و در برنامه هفتم توسعه نیز بر نقش قم در گسترش گردشگری زیارتی تأکید شده است. همین موضوع نشان می‌دهد که آینده قم، بیش از هر زمان دیگری به مدیریت هوشمند گردشگری گره خورده است.

از اقامت چندساعته تا مقصد ماندگار

بخش زیادی از زائرانی که به قم سفر می‌کنند، تنها چند ساعت در شهر می‌مانند و پس از زیارت، راهی مقصد بعدی می‌شوند. این در حالی است که در جنوب و غرب استان قم جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی متعددی وجود دارد که هنوز برای بسیاری از مسافران ناشناخته است.

اگر این ظرفیت‌ها به‌صورت هدفمند و حرفه‌ای معرفی شوند، می‌توان:

• مدت اقامت زائران را افزایش داد

• سهم قم از درآمد گردشگری را بالا برد

• و اقتصاد محلی را در محلات مختلف شهر و روستاهای اطراف رونق داد

به همین دلیل، در برنامه‌ریزی‌های کلان کشور، قرار است ظرفیت گردشگری زیارتی تا پایان برنامه هفتم، حدود دو و نیم برابر افزایش یابد و قم یکی از بازیگران اصلی این تحول خواهد بود.

نقش بخش خصوصی و نگاه اقتصادی به گردشگری

در این مسیر، بخش خصوصی نقشی کلیدی دارد؛
سرمایه‌گذاران، هتل‌داران، مجریان تور، فعالان حمل‌ونقل و مجموعه‌های گردشگری، حلقه اجرایی این زنجیره هستند. در مقابل، وظیفه سیاست‌گذاری، تسهیل‌گری و نظارت، بر عهده دولت و نهادهای حاکمیتی است. هر جا این دو در کنار هم قرار گرفته‌اند، نتیجه آن رشد پایدار و قابل‌مشاهده بوده است.

بازنگری و به‌روزرسانی سند توسعه گردشگری قم با نگاه اقتصادی، جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی و ایجاد مسیرهای امن و شفاف برای ورود سرمایه، از اقداماتی است که می‌تواند انگیزه فعالان این حوزه را بیشتر کند و پروژه‌های نیمه‌تمام را به نتیجه برساند.

پروژه‌های زیرساختی؛ از فرودگاه تا شبکه ارتباطی

توسعه گردشگری بدون زیرساخت‌های مناسب ممکن نیست. در قم نیز پروژه‌های مهمی در حال پیگیری است؛ از جمله:

• تکمیل و توسعه خطوط ریلی و جاده‌ای

• احداث و تکمیل کمربندی‌های جدید

• ازسرگیری و ادامه پروژه فرودگاه قم

بخش قابل توجهی از اهداف این طرح‌ها به‌طور مستقیم به گردشگری مرتبط است؛ یعنی هرچه دسترسی به قم آسان‌تر، ایمن‌تر و متنوع‌تر شود، زمینه برای ورود بیشتر زائران و گردشگران نیز فراهم‌تر خواهد شد.

در حوزه اقامت هم، احداث چند هتل پنج‌ستاره، بوتیک‌هتل‌ها و مجموعه‌های بوم‌گردی در حال انجام است. از سوی دیگر، آزادسازی و سامان‌دهی بافت ۳۵۰ هکتاری تاریخی قم می‌تواند این محدوده را به یکی از قطب‌های جدید گردشگری فرهنگی، تاریخی و حتی تجاری در شهر تبدیل کند.

ظرفیت بالای اقامت، نیاز به نوسازی و تنوع خدمات

قم امروز بیش از ۶۰۰ مرکز و تأسیسات گردشگری دارد؛ شامل هتل‌ها، هتل‌آپارتمان‌ها، خانه‌مسافرها، دفاتر خدمات مسافرتی و مجتمع‌های رفاهی. این یعنی از نظر تعداد مکان‌های اقامتی، ظرفیت خوبی در استان ایجاد شده است.

با این حال، آمارها نشان می‌دهد که ضریب اشغال واحدهای اقامتی در نیمه نخست سال حدود ۴۰ درصد بوده است. این عدد نشان می‌دهد که:

• کمبود تخت و اقامتگاه مشکل اصلی نیست

• بلکه باید روی به‌روزرسانی، نوسازی، ارتقای کیفیت خدمات و ایجاد جاذبه‌های مکمل زیارت تمرکز شود

حمایت مالی و تسهیلات هدفمند می‌تواند به نوسازی هتل‌ها، ارتقای تجهیزات و افزایش استانداردهای خدمات اقامتی کمک کند تا قم برای سلیقه‌های متنوع‌تری از گردشگران داخلی و خارجی جذاب باشد.

اجاره اتوبوس در قم؛ راه‌حل حرفه‌ای برای کاروان‌ها و گروه‌های زیارتی ⭐

با توجه به این که بخش زیادی از مسافران قم را کاروان‌های زیارتی، هیئت‌ها، گروه‌های خانوادگی، دانشجویی و زائران شهرهای اطراف تشکیل می‌دهند، استفاده از خدمات اجاره اتوبوس در قم به‌عنوان یک راه‌حل حرفه‌ای و به‌صرفه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. گروه‌هایی که از شهرهایی مثل تهران، اراک، کاشان، ساوه، دلیجان، سلفچگان یا حتی شهرهای دورتر رهسپار قم می‌شوند، می‌توانند با رنت اتوبوس‌های VIP، سفر خود را منظم، ایمن و راحت‌تر کنند. اتوبوس‌های مجهز با صندلی‌های راحت، سیستم تهویه مناسب و رانندگان باتجربه، هم برای مسیرهای رفت‌وبرگشت زیارتی و هم برای بازدید از مسجد جمکران، بافت تاریخی قم و حتی شهرهای اطراف، بهترین انتخاب برای سفرهای گروهی است. استفاده از این خدمات، هم هزینه‌ها را برای گروه‌ها به‌صرفه‌تر می‌کند و هم تجربه‌ای آبرومند، منظم و در شأن مهمانان و زائران به‌وجود می‌آورد.

امکانات گردشگری و زیارت در قم

سه و نیم میلیون زائر خارجی؛ فرصتی برای گردشگری بین‌المللی

طبق آمار رسمی، در سال گذشته بیش از ۷ میلیون گردشگر خارجی وارد ایران شده‌اند که حدود نیمی از آن‌ها از کشور عراق بوده‌اند. از میان این جمعیت، نزدیک به سه و نیم میلیون نفر قم را برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه (س) و مسجد مقدس جمکران انتخاب کرده‌اند.

این آمار نشان می‌دهد که قم، علاوه بر جایگاه ملی، در سطح منطقه‌ای نیز یک مقصد مهم برای گردشگران مذهبی است و می‌تواند با:

• ارتقای سطح خدمات

• توجه بیشتر به گردشگری سلامت

• معرفی جاذبه‌های فرهنگی و طبیعی کمتر شناخته‌شده

سهم خود را در بازار گردشگری منطقه‌ای و بین‌المللی افزایش دهد.

فراتر از زیارت؛ قم به‌عنوان مقصد فرهنگی و سلامت

کارشناسان بر این باورند که ظرفیت‌های قم تنها به زیارت محدود نیست. این استان در حوزه‌های دیگری مانند:

• گردشگری سلامت (با توجه به جایگاه بالای ایران در توریسم سلامت)

• گردشگری فرهنگی و علمی به‌دلیل حضور مراکز حوزوی و علمی

• طبیعت‌گردی در مناطق اطراف شهر

پتانسیل رشد جدی دارد. ترکیب این ظرفیت‌ها با زیارت، می‌تواند مدت اقامت زائران را افزایش دهد و سفر آن‌ها را از یک زیارت چندساعته به یک اقامت چندروزه برنامه‌ریزی‌شده تبدیل کند.

ثبات قوانین و حمایت واقعی از سرمایه‌گذاران

یکی از دغدغه‌های مطرح‌شده از سوی فعالان بخش خصوصی، ثبات قوانین و آیین‌نامه‌ها است. تغییرات مکرر مقررات، فضای تصمیم‌گیری اقتصادی را برای سرمایه‌گذاران دشوار می‌کند و می‌تواند انگیزه آن‌ها را کاهش دهد. در مقابل، هر جا سیاست‌های حمایتی شفاف، قابل پیش‌بینی و پایدار بوده، نتیجه آن افزایش سرمایه‌گذاری و رشد زیرساخت‌ها بوده است.

برای رسیدن به توسعه پایدار، لازم است:

• تسهیلات بانکی وعده‌داده‌شده به‌صورت واقعی و عملی پرداخت شود

• فرآیندهای اداری مربوط به صدور مجوزها ساده‌تر و سریع‌تر شود

• سرمایه‌گذاران مطمئن باشند که از پشتیبانی حقوقی و اقتصادی برخوردارند

قم؛ مقصدی جذاب برای سرمایه‌گذاری گردشگری

قم از نگاه بسیاری از کارشناسان، مقصدی جذاب اما هنوز کمتر استفاده‌شده برای سرمایه‌گذاری گردشگری است. حضور میلیون‌ها زائر، موقعیت جغرافیایی مناسب در محورهای اصلی کشور، نزدیکی به تهران، امکان راه‌اندازی فرودگاه بین‌المللی و تنوع جاذبه‌ها، همگی نشان می‌دهد که این شهر در صورت فراهم‌شدن زیرساخت‌ها و حمایت‌ها، می‌تواند به‌راحتی در رده مهم‌ترین مقاصد گردشگری مذهبی، فرهنگی و سلامت منطقه جای بگیرد.

آینده گردشگری قم؛ نیازمند هم‌افزایی و تصمیم‌های هوشمندانه

آنچه در سخنان مدیران، فعالان بخش خصوصی و کارشناسان مشترک است، نیاز به هم‌افزایی است؛
همکاری نزدیک بین:

• دولت و نهادهای حاکمیتی

• بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران

• نظام بانکی

• رسانه‌ها و انجمن‌های تخصصی گردشگری

می‌تواند قم را از شهری با اقامت چندساعته، به مقصدی با اقامت چندروزه و تجربه‌ای کامل‌تر برای زائران داخلی و خارجی تبدیل کند.

اگر زیرساخت‌ها به‌درستی تکمیل شوند، فرودگاه قم به بهره‌برداری برسد، بافت تاریخی شهر به‌خوبی ساماندهی گردد و خدمات اقامتی، حمل‌ونقل و گردشگری ارتقا پیدا کند، قم این ظرفیت را دارد که جایگاه شایسته‌اش را در سطح ملی و بین‌المللی بازتعریف کند و به یکی از قطب‌های اصلی گردشگری مذهبی، فرهنگی و سلامت در منطقه تبدیل شود.